Op 28 augustus luiden ’s ochtends de klokken van de Martinitoren en sluit ’s avonds vuurwerk de dag af. Dat is Gronings Ontzet: de stad viert dat de bisschop van Münster, beter bekend als Bommen Berend, in 1672 het beleg van Groningen opgaf. Een officiële feestdag is het niet. Of je vrij bent, hangt af van je werkgever of je school.
Wat er in 1672 gebeurde
1672 heet in de Nederlandse geschiedenis het Rampjaar. De Republiek werd tegelijk aangevallen door Engeland, Frankrijk en de bisdommen Keulen en Münster. In het oosten en noorden rukten de bisschoppen op. Ze namen onder meer Deventer, Zwolle en Coevorden in, en daarna lag de weg naar Groningen open.
Op 24 juli 1672 begonnen de troepen van Münster aan het beleg van de stad. De bisschop, Bernhard von Galen, schoot dag en nacht met granaten en brandbommen op Groningen. Daar dankt hij zijn bijnaam Bommen Berend aan. Het zuiden van de stad werd grotendeels verwoest. In de stad vielen volgens de Rijksuniversiteit Groningen zo’n honderd doden.
Waarom de stad standhield
Op papier had Groningen geen kans. Volgens de RUG stonden er in de stad nog geen 2.000 beroepssoldaten tegenover een leger van 20.000 man uit Münster. Toch hield de stad het vol. Dat had een paar redenen:
- rond de stad werd land onder water gezet door sluizen te openen en een dijk bij Delfzijl door te steken, zodat Bommen Berend de stad niet kon insluiten
- via het Reitdiep, het Damsterdiep en de haven van Delfzijl bleven wapens, voorraden en soldaten binnenkomen
- het geschut haalde het noordelijke deel van de stad niet, waar mensen veilig konden schuilen
- burgers meldden zich als vrijwilliger, en zo’n 150 studenten vormden een eigen compagnie
- de verdediging lag in handen van Carl von Rabenhaupt, een zeventigjarige officier uit Bohemen
Het leger van Münster kromp intussen door gevechten, desertie en ziekte. De studenten hielden de vijand volgens de overlevering ’s nachts uit zijn slaap door luid te zingen op de wallen. Het is niet het enige verhaal dat de stad over zichzelf vertelt: er zijn meer weetjes over de stad Groningen, van ranja tot een paard op de Martinitoren.
Waarom Gronings Ontzet op 28 augustus valt
Op 28 augustus 1672, ruim een maand na het begin van het beleg, gaf de bisschop het op: hij kreeg Groningen niet in handen en trok weg. Het was de eerste grote overwinning van de Republiek in het Rampjaar. Daarom viert de stad het Ontzet elk jaar op 28 augustus. Sinds 1874 organiseert de Koninklijke Vereeniging voor Volksvermaken het feest. De leus uit 1672 hoor je nog steeds: “Groningen constant, behoud van het land.”
Is Gronings Ontzet een vrije dag?
Nee, niet automatisch. De datum staat niet in de lijst met officiële feestdagen van de Rijksoverheid. Zelfs voor die officiële feestdagen bestaat geen wettelijk recht op een vrije dag: dat regelt je cao of arbeidscontract. Of je op 28 augustus vrij bent, vraag je dus na bij je werkgever, je school of je opleiding.
Hoe de stad het Ontzet viert
Het programma verschilt per jaar, maar een aantal onderdelen keert terug. Het programma van de organisator in 2026 zag er zo uit:
- om negen uur luiden de klokken van de Martinitoren, het startsein van de dag
- op het Waagplein is een kranslegging voor de gevallenen van het beleg
- daarna speelt het carillon van de Martinitoren één uur lang een Ontzet-programma
- ’s avonds sluit het vuurwerk boven de Zuiderhaven de dag af
Ook de RUG doet mee, met de 28 Augustus Rede: een jaarlijkse lezing over vrijheid in de aula van het Academiegebouw. In 2026 sprak Arjen Lubach daar.
In 2026 was de toegang gratis en was de binnenstad afgesloten voor auto’s. Is dat bij het volgende Ontzet weer zo, kom dan op de fiets, met het openbaar vervoer of via P+R UMCG. De Vereeniging voor Volksvermaken zet het programma en de tijden van het volgende Ontzet op haar site. De dag begint bij de Martinitoren op de Grote Markt. De toren staat bovenaan in het overzicht van bezienswaardigheden in de stad Groningen.
Gronings of Groningens Ontzet?
Je komt ze allebei tegen. De organisator en de universiteit schrijven Groningens Ontzet, met een s: het ontzet van Groningen. Wie het opzoekt, typt meestal Gronings Ontzet, zonder s.
